1. CO TO JEST OSPA WIETRZNA?
2. CZY OSPA WIETRZNA MOŻE BYĆ GROŹNA?
3. JAK ZAPOBIEGAĆ OSPIE WIETRZNEJ?
1. CO TO JEST OSPA WIETRZNA?
Co to jest OSPA WIETRZNA?
Ospa wietrzna to choroba wysypkowa wywoływana przez pierwszy kontakt z wirusem ospy wietrznej i półpaśca (ang. varicella-zoster wirus – VZV). Wirus VZV to bardzo zakaźny drobnoustrój należący do rodziny wirusów opryszczki, zawierających DNA. Choroba występuje tylko u ludzi, a zachorowania najczęściej odnotowywane są późną zimą i wczesną wiosną. 1
Wirus Varicella-Zoster
Źródło: materiały wewnętrzne GlaxoSmithKline Biologicals
Jaki jest przebieg i objawy zakażenia WIRUSEM OSPY WIETRZNEJ?
Okres inkubacji wirusa (wylęgania się choroby – od momentu zakażenia do chwili wystąpienia objawów) trwa średnio 14-16 dni. Tuż po transmisji, wirus namnaża się w miejscu wniknięcia, czyli w jamie nosowo-gardłowej i okolicznych węzłach chłonnych. Następnie po 4-6 dniach, wirus zajmuje narządy wewnętrzne (wątrobę, śledzionę czy zwoje czuciowe), i ponownie rozpoczyna proces namnażania się.1,2
Kolejnym etapem jest ponowne przedostanie się cząsteczek wirusa do krwiobiegu, a dopiero następnie wystąpienie charakterystycznej wysypki. Wysypka może pojawić się nie tylko na skórze ale również na błonach śluzowych2 (okolice jamy ustnej i nosowo-gardłowej, rzadziej w obrębie śluzówek krtani i tchawicy, odbytu, narządów płciowych, na rogówce i spojówkach). Pęcherzyki na śluzówkach przechodzą w bolesne, płytkie owrzodzenia3 . Uciążliwej wysypce skórnej w postaci swędzących, grudkowo-pęcherzykowych wykwitów zazwyczaj towarzyszy gorączka i złe samopoczucie. W pierwszej fazie wysypka pojawia się na tułowiu, a następnie rozszerza na szyję, twarz i kończyny.
Jako pierwsze pojawiają się plamki, szybko przekształcając się w grudki, a następnie w pęcherzyki wypełnione klarowną treścią, która mętnieje.
Po pęknięciu pęcherzyków tworzą się strupki, po których odpadnięciu pozostają płytkie blizny. U osób zdrowych obserwuje się obecność średnio od kilkudziesięciu do kilkuset wykwitów, zaś u chorych z obniżoną odpornością – nawet ponad 1 000 krostek.1
Czy OSPA WIETRZNA może dotyczyć mojego dziecka?
Ospa wietrzna jest chorobą wieku dziecięcego. Na zachorowanie najbardziej narażone są dzieci poniżej 10 r.ż. Właśnie na tę grupę wiekową przypada 90% wszystkich przypadków zachorowań, 60% hospitalizacji oraz 40% przypadków śmiertelnych spowodowanych tą chorobą. 1
W Polsce wśród dzieci poniżej 9 r.ż., co roku odnotowuje się średnio ok. 90 000 - 111 000 4 przypadków zachorowań na ospę wietrzną. W klimacie umiarkowanym obserwuje się sezonowość zachorowań, najwięcej przypadków występuje w okresie późnej zimy i wczesnej wiosny. 5
Dane epidemiologiczne - Polska
Ospa wietrzna
Liczba zarejestrowanych zachorowań
Źródło: raporty Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w latach 2001-2006,
Państwowy Zakład Higieny, Główny Inspektor Sanitarny, Warszawa 2002-2007
Zachorowania na ospę wietrzną
Źródło: raporty Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w latach 2001-2006,
Państwowy Zakład Higieny, Główny Inspektor Sanitarny, Warszawa 2002-2007
Czy ryzyko zakażenia WIRUSEM OSPY WIETRZNEJ jest duże?
TAK. Wirus ospy wietrznej i półpaśca należy do grupy bardzo zakaźnych wirusów. W 90% przypadków kontaktu z osobą chorą na ospę wietrzną – dochodzi do przeniesienia zakażenia i zachorowania.6 Największe prawdopodobieństwo zakażenia daje kontakt z chorym na 1-2 dni przed lub 1-2 dni po wystąpieniu u niego wysypki.6,7
Jak dochodzi do zakażenia WIRUSEM OSPY WIETRZNEJ?
Jedynym potencjalnym źródłem zakażenia jest człowiek. Wirus przenoszony jest drogą kropelkową, powietrzną, w wyniku bezpośredniego kontaktu z osobą chorą lub pośrednio przez przedmioty.1,3 Cząsteczki wirusa gromadzą się przede wszystkim w pęcherzykach skórnych osób chorych na ospę wietrzną. Uznaje się, że wykwity ospowe (wysypka) mogą być źródłem zakażenia aż do momentu wytworzenia się w ich miejscu strupka.6,7
U kobiet ciężarnych możliwa jest również transmisja wirusa przez łożysko od matki do płodu.1
Źródłem zakażenia w szczególności dla osób nieuodpornionych, mogą być także osoby chore na półpasiec, jednak prawdopodobieństwo przeniesienia wirusa jest wtedy dużo niższe.1
Co to jest PÓŁPASIEC?
Po przechorowaniu ospy wietrznej, mimo ustąpienia objawów choroby, wirus VZV pozostaje w organizmie człowieka w postaci utajonej. Ukryty w zwojach międzykręgowych, nawet po wielu latach może uaktywnić się wywołując półpasiec.3
Objawia się bolesną pęcherzykową wysypką. Zmianom skórnym często towarzyszą długotrwałe, uporczywe bóle neuralgiczne zajętej okolicy, oraz gorączka i powiększenie węzłów chłonnych.3,6
Półpasiec występuje głównie u osób dorosłych (powyżej 50 r.ż.) a także u osób z obniżoną odpornością u których może dojść do uogólnionej choroby. Szczególnie niebezpieczny jest półpasiec, objawiający się owrzodzeniem rogówki oraz zajmujący nerw twarzowy.3
2. CZY OSPA WIETRZNA MOŻE BYĆ GROŹNA?
Czy OSPA WIETRZNA może być groźna?
Tak, ospa może być groźna. Co prawda u większości dzieci ospa wietrzna ma łagodny przebieg, jednakże istnieje ryzyko ciężkich powikłań, i konieczności pobytu w szpitalu. 1 W Polsce w ostatnich kilku latach odnotowuje się ok. 140 000 przypadków zachorowań rocznie, z czego 700-1000 4 chorych rocznie trafia do szpitala w wyniku ciężkiego przebiegu choroby. Spośród osób, w przypadku których niezbędny był pobyt w szpitalu, aż 89% stanowiły osoby wcześniej zdrowe, bez zaburzeń odporności. 8,9 Na ciężki przebieg choroby narażone są w szczególności:
- noworodki (zwłaszcza wcześniaki)
- niemowlęta
- młodzież i osoby dorosłe
- a przede wszystkim osoby z obniżoną odpornością
- kobiety w ciąży
Ryzyko wystąpienia powikłań a nawet śmierci jest 10-20 razy większe u dorosłych niż u dzieci. 10
Jakie mogą być skutki zakażenia WIRUSEM OSPY WIETRZNEJ?
Ospa wietrzna niesie za sobą ryzyko groźnych powikłań, które mogą prowadzić do konieczności pobytu w szpitalu. Najczęściej występujące powikłania to: 1
- wtórne nadkażenia bakteryjne wywołane najczęściej paciorkowcami typu A. Mogą prowadzić między innymi do róży, ropowicy, zapalenia gruczołów lub węzłów chłonnych.11 Z nadkażeniami bakteryjnymi wiąże się również wysokie ryzyko pozostania długotrwałych, szpecących blizn na skórze chorego.
- zapalenie płuc
- aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
W niektórych przypadkach może dojść nawet do zapalenia mózgu z drgawkami i zaburzeń świadomości. 1 OSPA WIETRZNA a CIĄŻA
Ospa wietrzna jest bardzo groźna dla kobiet w ciąży oraz płodów, szczególnie jeśli zachorowanie nastąpi w pierwszym trymestrze ciąży, lub 5 dni przed i 2 dni po porodzie. 6,10
Zakażenie podczas pierwszych 20. tygodni ciąży może prowadzić do zespołu ospy wietrznej wrodzonej. Zespół ciężkich wad wrodzonych może objawiać się: bliznami na skórze, deformacjami kończyn, zaburzeniami wzroku, defektami ośrodkowego układu nerwowego. 10,12
Noworodki matek, u których objawy ospy wietrznej wystąpiły od 5 dni przed do 2 dni po porodzie, narażone są na przechorowanie ospy o bardzo ciężkim przebiegu.1
3. JAK ZAPOBIEGAĆ OSPIE WIETRZNEJ?
Czy można zapobiec zakażeniu WIRUSEM OSPY WIETRZNEJ I PÓŁPAŚCA?
Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania jest uodparnianie czynne, czyli szczepienie ochronne.
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest skuteczne i bezpieczne.1 W Polsce szczepienie przeciwko ospie wietrznej od 2003 roku jest zalecane przez Ministerstwo Zdrowia w Programie Szczepień Ochronnych.13
W Stanach Zjednoczonych szczepienie przeciwko ospie wietrznej w 1995 roku zostało wprowadzone do Programu Szczepień Obowiązkowych, w rezultacie czego zanotowano spadek zapadalności we wszystkich grupach wiekowych o blisko 70%.3 W czterech krajach Europy Zachodniej szczepionka zalecana jest osobom z grup ryzyka, ich rodzinom, wrażliwym kobietom w wieku rozrodczym nie będącym w ciąży oraz pracownikom służby zdrowia i nauczycielom. W Niemczech w 2004 roku szczepienie przeciwko ospie wietrznej wprowadzono do Kalendarza Szczepień dla wszystkich dzieci.3
Schemat szczepienia to jedna dawka u dzieci w wieku 9-12m.ż do 12 r.ż., oraz 2 dawki podane w odstępie 4-8 tygodni u osób powyżej 13 r.ż. (zgodnie z zaleceniami producenta).14,15
Osoby zdrowe, które miały kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną można zabezpieczyć przed ciężkim przebiegiem ospy wietrznej, stosując szczepienie w czasie do 72 godzin po kontakcie.16,17
W przypadku osób z grup ryzyka, które nie mogą zostać zaszczepione, po kontakcie z potencjalnym źródłem zakażenia zaleca się uodporniania bierne, polegające na stosowaniu hiperimmunizowanej immunoglobuliny przeciw ospie. Do grup ryzyka zalicza się w szczególności: nieszczepione dzieci z białaczką lub chłoniakiem, osoby z zaburzeniami odporności (także zakażone wirusem HIV) lub poddawane leczeniu immunosupresyjnemu, a także kobietom w ciąży oraz noworodkom matek, które zachorowały na ospę 5 dni przed lub 2 dni po porodzie. Immunoglobulinę należy podać do 96 godzin po kontakcie z osobą chorą na ospę wietrzną. Działanie ochronne immunoglobuliny trwa około 3 tygodni od podania.3
U osób, które są w stanie wytworzyć przeciwciała, skuteczniejszą formą profilaktyki jest podanie szczepienia przeciwko ospie wietrznej.3
Czy można uniknąć zachorowania po kontakcie z osobą chorującą na ospę wietrzną?
Tak, szczepienie przeciwko ospie wietrznej podane do 72 godzin po kontakcie z osobą chorą na ospę wietrzną w 100% łagodzi przebieg choroby. Szczepienie podane w ciągu 3 dni po kontakcie chroni w ponad 90% , zaś do 5 dni po kontakcie w 70% przed zachorowaniem na ospę wietrzną.16,17
Bibliografia:
- Wysocki J, Kędziora M., Profilaktyka ospy wietrznej, Ordynator Leków Vol. 5 nr 11-12 (49-50) 2005
- CDC. Pink Book. Varicella. 2007:175-196.
- Magdzik W., Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka, wydanie VI, ?-medica press, Bielsko-Biała 2007, s. 221-224
- raporty Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w latach 2001-2006, Państwowy Zakład Higieny, Główny Inspektor Sanitarny, Warszawa 2002-2007
- Duszczyk E. et al. Przegl. Epidemiolog 2004
- Whitley RJ. Varicella-Zoster Virus Infections. In: Kasper DL, Fauci AS eds. Harrison’s Principles of Internal Medicine, 16th edition, McGraw-Hill 2005
- Selzer RA. Diseases of Chust 1964;45:209
- Galil K et al. Pediatr Infect Dis J 2002; 21: 931-5.
- Boelle PY and Hanslik T. Epidemiol Infect 2002; 129: 599-606.
- Cohen JI, Straus SE, Arvin AM, Varicella-Zoster Virus Replication, Pathogenesis, and Management. In: Knipe DM, Howley PM, Field’s Virology, 5th edition, Lippincott&Willkins 2007
- Fisher R.G,. Wirus ospy wietrznej, Pediatrics In Review, vol. 2/4, sierpień 1998
- Koren G. Lancet 2005;366:1591-2
- Program Szczepień Ochronnych, Komunikat GIS z dnia 27 marca 2007
- Charakterystyka Produktu Leczniczego firmy GSK
- Charakterystyka Produktu Leczniczego firmy MSD
- Mor M et al. vaccine 2004; 23:325-8
- MMWR Prevention of Varicella, June 22, 2007/Vol.56/No.RR-4
Data ostatniej modyfikacji: 2008-10-08
|